Wprowadzenie do ergonomii

Ergonomia / Artykuły Ergonomia

mateusz.lembicz

2026-09-


Historia ergonomii


Pojęcie ergonomia zostało po raz pierwszy raz użyte w roku 1857 r. w ponierskiej rozprawie pt. "Rys Ergonomji czyli nauki o pracy opartej na prawdach poczerpniętych z nauki przyrody" autorstwa profesora Wojciecha Bogumiła Jastrzębowskiego [1, s. 9]. Niemniej jednak wielu autorów patrząc na przedmiot badań ergonomii upatruje jej początków we wcześniejszej historii związanej z wytworami działalności człowieka od wynalezienia podstawowych narzędzi przez człowieka aż nawet do rewolucji przemysłowej


Definicja i istota ergonomii


Nazwa ergonomia wywodzi się od połączenia dwóch greckich słów ergon (praca) i nomos (prawo, prawidłowość) [2] Pomimo braku pełnej zgodności poglądów co do definicji i przedmiotu ergonomii występują dwa wspólne cele ergonomii [2, s. 13]:

* dostosowanie środków i warunków środowiska do psychofizycznych możliwości człowieka

* zwiększenie efektywności pracy z zachowaniem warunków bezpieczeństwa możliwie niskim kosztem biologicznym


Działania ergonomii są ukierunkowane na doskonalenie techniki i otoczenie człowieka oraz na wychowanie, kształtowanie i doskonalenie człowieka. Wśród tych działań można upatrywać nastepujące zadania dla ergonomii [1, s. 17]:

* zapewnienie możliwie najwyższego poziomu bezpieczeństwa pracy

* tworzenie warunków do wysokiej efektywności pracy (wysoka wydajność i jakość pracy),

* zmneijszenie uciążliwości pracy w każdej aktywności człowieka,

* zwiększanie niezawodności techniki w otoczeniu aktywnego człowieka,

* tworzenie komfortu fizycznego, psychicznego, społecznego i estetycznego dla aktywnego człowieka

Kierunki i nurty ergonomii


Początkowo obszar zastosowań ergonomii obejmował wojsko, przemysł oraz pracę zawodową. Rozwój społeczny, techniczny oraz ekonomiczny spowodował wzrost oczekiwań ludzi do spełniania ich potrzeb i ergonomia może obejmować takie aktywności pozazawodowe jak [1, s. 16]:

* warunki przemieszczenia się (transport publiczny, drogi, różnorodne środki komunikacji)

* warunki mieszkania (meble, sprzęty wyposażenia wnętrzn, design w architekturze itp.)

* warunki edukacji (szkolnictwo na każdym etapie edukacji)

* warunki odpoczynku (warunki hotelowe, wypoczynek zbiorowy i indywidualny, zróżnicowana aktywność sportowa)

* warunki aktywności ludzi starszych (zwłaszcza w sytuacji zwiększania się dobrobytu pokolenia emerytów)

* warunki aktywności ludzi niepełnosprawnych i chorych (uwarunkowania zakładów opieki zdrowotnej, domów pobytu dla ludzi starych. Sytuacja ma trend narastających oczekiwań wraz z wzrastającym udziałem niepełnosprawnych we wszystkich społecznościach)

* podczas korzystania z wyrobów masowego użytku

* podczas uprawiania sportu wyczynowego i niekomercyjnego

* podczas użytkowania sprzętu wojskowego

Oprócz tego można wyróżnić inne kluczowe nurty ergonomii. Wśród nich jest ergonomia koncepcyjna i korekcyjna.

Przedmiotem zainteresowań ergonomii korekcyjnej jest "analiza już istniejących stanowisk pracy" [1, s. 18]. Jej zadanie to sprawdzenia i ewentualna korekta stanowiska pracy, aby zapewnić zgodność "z fizjologicznymi, autonomicznymi, biomechanicznymi, antropometrycznymi i psychologicznymi uwarunkowaniami potencjalnego użytkownika" [1, s .18]

Ergonomia koncepcyjna "ma za zadanie stosować prawidłowe rozwiązania już w fazie projektowania narzędzi, maszyn, urządzeń, stanowisk pracy, hal i budynków, a także wszelkich innych pomieszczeń, szkół, środków transportu i innych środków wykorzystywanych przez człowieka w ramach jego różnorakiej aktywności" [1, s.19]


Zasady i postulaty ergonomii


Możemy wyróżnić następujące zasady ergonomii[ 2, s. 16-17]:

* przysposobiaj każdorazowo narzędzia pracy i zadania do możliwości człowieka

* pracuj mąrze, nie ciężej

* dbaj zawsze o to, by wyposażenie i zadania były przyjazne ludziom

* stosuj umiejętnie i z rozmysłem zasady pracy, a także zasady jej organizacji

Oprócz tego można wyszczególnić następujące postulaty ergonomii [2, s. 17]:

* pracuj w naturalnej pozycji

* redukuj nadmierny wysiłek,

* trzymaj wszystko w zasięgu ręki,

* pracuj na dogodnej wysokości,

*redukuj nadmierne i niepotrzebne ruchy,

* minimalizuj zmęczenie,

* unikaj statycznego obciążenia,

* ruszaj i wykonuj ćwiczenia

* zmniejszaj siłę i skracaj czas jej trwania,

* minimalizuj nacisk punktowy na ciało,

* zapewnij swobodę ruchów w wykonywaniu pracy,

* dbaj o projekt dla wysokich pracowników

* zadbaj o zdrowie i komfortowe warunki pracy


Bibliografia


Książki


[1] Ergonomia i ochrona pracy. Wybrane zagadnienia, Wiesława Ł. Nowacka, Wyd. SGGW, Warszawa 2013.


[2] Ergonomia, Stanisław Wieczorek, Wyd. Tarbonus, Kraków Tarnobrzeg, 2010


Autor: Mateusz Lembicz © Wszelkie prawa zastrzeżone