Wprowadzenie do ergonomii
Ergonomia / Artykuły Ergonomia
mateusz.lembicz
2026-09-
Historia ergonomii
Pojęcie ergonomia zostało po raz pierwszy raz użyte w roku 1857 r. w ponierskiej rozprawie pt. "Rys Ergonomji czyli nauki o pracy opartej na prawdach poczerpniętych z nauki przyrody" autorstwa profesora Wojciecha Bogumiła Jastrzębowskiego [1, s. 9]. Niemniej jednak wielu autorów patrząc na przedmiot badań ergonomii upatruje jej początków we wcześniejszej historii związanej z wytworami działalności człowieka od wynalezienia podstawowych narzędzi przez człowieka aż nawet do rewolucji przemysłowej
Definicja i istota ergonomii
Nazwa ergonomia wywodzi się od połączenia dwóch greckich słów ergon (praca) i nomos (prawo, prawidłowość) [2] Pomimo braku pełnej zgodności poglądów co do definicji i przedmiotu ergonomii występują dwa wspólne cele ergonomii [2, s. 13]:
* dostosowanie środków i warunków środowiska do psychofizycznych możliwości człowieka
* zwiększenie efektywności pracy z zachowaniem warunków bezpieczeństwa możliwie niskim kosztem biologicznym
Działania ergonomii są ukierunkowane na doskonalenie techniki i otoczenie człowieka oraz na wychowanie, kształtowanie i doskonalenie człowieka. Wśród tych działań można upatrywać nastepujące zadania dla ergonomii [1, s. 17]:
* zapewnienie możliwie najwyższego poziomu bezpieczeństwa pracy
* tworzenie warunków do wysokiej efektywności pracy (wysoka wydajność i jakość pracy),
* zmneijszenie uciążliwości pracy w każdej aktywności człowieka,
* zwiększanie niezawodności techniki w otoczeniu aktywnego człowieka,
* tworzenie komfortu fizycznego, psychicznego, społecznego i estetycznego dla aktywnego człowieka
Kierunki i nurty ergonomii
Początkowo obszar zastosowań ergonomii obejmował wojsko, przemysł oraz pracę zawodową. Rozwój społeczny, techniczny oraz ekonomiczny spowodował wzrost oczekiwań ludzi do spełniania ich potrzeb i ergonomia może obejmować takie aktywności pozazawodowe jak [1, s. 16]:
* warunki przemieszczenia się (transport publiczny, drogi, różnorodne środki komunikacji)
* warunki mieszkania (meble, sprzęty wyposażenia wnętrzn, design w architekturze itp.)
* warunki edukacji (szkolnictwo na każdym etapie edukacji)
* warunki odpoczynku (warunki hotelowe, wypoczynek zbiorowy i indywidualny, zróżnicowana aktywność sportowa)
* warunki aktywności ludzi starszych (zwłaszcza w sytuacji zwiększania się dobrobytu pokolenia emerytów)
* warunki aktywności ludzi niepełnosprawnych i chorych (uwarunkowania zakładów opieki zdrowotnej, domów pobytu dla ludzi starych. Sytuacja ma trend narastających oczekiwań wraz z wzrastającym udziałem niepełnosprawnych we wszystkich społecznościach)
* podczas korzystania z wyrobów masowego użytku
* podczas uprawiania sportu wyczynowego i niekomercyjnego
* podczas użytkowania sprzętu wojskowego
Oprócz tego można wyróżnić inne kluczowe nurty ergonomii. Wśród nich jest ergonomia koncepcyjna i korekcyjna.
Przedmiotem zainteresowań ergonomii korekcyjnej jest "analiza już istniejących stanowisk pracy" [1, s. 18]. Jej zadanie to sprawdzenia i ewentualna korekta stanowiska pracy, aby zapewnić zgodność "z fizjologicznymi, autonomicznymi, biomechanicznymi, antropometrycznymi i psychologicznymi uwarunkowaniami potencjalnego użytkownika" [1, s .18]
Ergonomia koncepcyjna "ma za zadanie stosować prawidłowe rozwiązania już w fazie projektowania narzędzi, maszyn, urządzeń, stanowisk pracy, hal i budynków, a także wszelkich innych pomieszczeń, szkół, środków transportu i innych środków wykorzystywanych przez człowieka w ramach jego różnorakiej aktywności" [1, s.19]
Zasady i postulaty ergonomii
Możemy wyróżnić następujące zasady ergonomii[ 2, s. 16-17]:
* przysposobiaj każdorazowo narzędzia pracy i zadania do możliwości człowieka
* pracuj mąrze, nie ciężej
* dbaj zawsze o to, by wyposażenie i zadania były przyjazne ludziom
* stosuj umiejętnie i z rozmysłem zasady pracy, a także zasady jej organizacji
Oprócz tego można wyszczególnić następujące postulaty ergonomii [2, s. 17]:
* pracuj w naturalnej pozycji
* redukuj nadmierny wysiłek,
* trzymaj wszystko w zasięgu ręki,
* pracuj na dogodnej wysokości,
*redukuj nadmierne i niepotrzebne ruchy,
* minimalizuj zmęczenie,
* unikaj statycznego obciążenia,
* ruszaj i wykonuj ćwiczenia
* zmniejszaj siłę i skracaj czas jej trwania,
* minimalizuj nacisk punktowy na ciało,
* zapewnij swobodę ruchów w wykonywaniu pracy,
* dbaj o projekt dla wysokich pracowników
* zadbaj o zdrowie i komfortowe warunki pracy
Bibliografia
Książki
[1] Ergonomia i ochrona pracy. Wybrane zagadnienia, Wiesława Ł. Nowacka, Wyd. SGGW, Warszawa 2013.
[2] Ergonomia, Stanisław Wieczorek, Wyd. Tarbonus, Kraków Tarnobrzeg, 2010
Autor: Mateusz Lembicz © Wszelkie prawa zastrzeżone